Mislukking dreigt voor snelle stikstofaanpak

Politici verzamelen bij Kamervoorzitter Arib tijdens het debat over de oplossingen voor het stikstofprobleem in november. Foto Bart Maat/ANP
Met grote moeite kwam het kabinet tot een noodpakket om de stikstofcrisis te lijf te gaan. Zonder ommezwaai in de oppositie dreigt een afgang in de Eerste Kamer.

Het voordeel van moeilijke compromissen: de politici die ze sluiten, hebben er daarna alle baat bij ze tot een succes te maken. Het nadeel: wie alleen gevraagd wordt bij het kruisje te tekenen, zal weinig zin hebben om mee te doen.

Die harde les leert het kabinet-Rutte III nu. Met moeite onderhandelde de coalitie een noodpakket bijeen om de stikstofcrisis te lijf te gaan en de bouw vlot te trekken. In de Tweede Kamer haalde dat noodpakket donderdagmiddag een nipte meerderheid. Maar zonder ommezwaai in de oppositie strandt de boel alsnog in de Eerste Kamer.

Toen het kabinet twee weken geleden met veel pijn tot een compromis kwam en een lijst noodmaatregelen presenteerde, namen de vier regeringspartijen een risico. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie wisten dat hun zetelaantallen niet toereikend zouden zijn om een wet door de Tweede en Eerste Kamer te loodsen. In beide kamers is de coalitie dit jaar haar meerderheid kwijtgeraakt, steun vanuit de oppositie is voor elk wetsvoorstel doorslaggevend geworden.

Evenmin bood het resultaat van de onderlinge uitruil – een snelheidsverlaging én ruimte voor extra asfalt, geld voor natuur én snijden in natuurbeleid, een aanpassing van het veevoer zonder duidelijkheid over het precieze effect – een erg aantrekkelijk pakket voor andere partijen.

In plaats daarvan vertrouwde het kabinet erop dat het crisisgevoel groot genoeg zou zijn om de oppositie te overtuigen vóór de spoedwet te stemmen waarin de noodmaatregelen zijn opgenomen.

Die urgentie was af te lezen in de zware woorden die premier Mark Rutte hanteerde. Rutte had het over „de heftigste crisis” van zijn premierschap en herhaalde keer op keer hoe de genomen maatregelen dé manier zijn om te voorkomen „dat al die mensen die werken in de bouw niet werkloos thuis zitten met kerst”. Die boodschap was niet alleen gericht aan VVD-kiezers, maar ook aan de oppositie. De gedachte: wie hier niet mee in stemt, moet dan maar uitleggen waarom de bouw nog langer stil ligt.

Die gok van het kabinet kan nu een enorme misrekening blijken. De rechtse oppositie vindt de ingrepen in de spoedwet te ver gaan en ziet liever dat de strenge stikstofaanpak in zijn geheel wordt geschrapt. Onder linkse partijen is er onbegrip voor de keuze om de vrijgekomen stikstofruimte ook in te zetten voor het verbreden van snelwegen en voor het voornemen te snoeien in natuurregels. Zij zien juist meer in extra natuurherstel om ruimte te maken.

‘Allemaal mini-PASjes’

Wat de oppositiepartijen gemeen hebben: bijna allemaal zien ze in het noodpakket een allegaartje dat niemand tevreden stelt. Vlees noch vis.

Er komt bij dat de meest omstreden en concrete maatregel – de verlaging van de maximumsnelheid van 130 naar 100 kilometer per uur overdag – níet in de spoedwet is beland. Die kan minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD), zonder stemming in het parlement, invoeren met een verkeersbesluit.

Het kabinet had ingezet op de steun van de PvdA, maar die had daar donderdag geen zin in. Het grootste probleem, zegt Tweede Kamerlid William Moorlag, is dat onzeker is of en wanneer de gekozen maatregelen effect hebben, terwijl ze straks lokaal al wel gebruikt worden om nieuwe stikstofuitstoot mogelijk te maken. Dat is precies waarop de Raad van State in mei de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) liet sneuvelen. „Wat we met deze wet krijgen”, zegt Moorlag, „is een verzameling van allemaal mini-PASjes.”

Bij andere oppositiepartijen is dezelfde onwil te proeven. GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet omschrijft de spoedwet als „niet meer dan een marketingtruc”. „Zo’n aanduiding doet het klinken alsof het kabinet heel druk is de crisis op te lossen, maar er gebeurt vrijwel niets.”

Dat de effecten nauwelijks in kaart zijn gebracht, is een breed gedeeld gevoel. Dat geluid klinkt ook vanuit andere hoek, bij de PVV, die liever de stikstofnorm versoepelt: waarom ingrijpen als onzeker is wat het oplevert?

Als de Eerste Kamer zich buigt over de wet, zullen de juridische vragen alleen maar aanzwellen. En ook de adviestak van de Raad van State – niet te verwarren met de bestuursrechterlijke afdeling – deelt de twijfels van de oppositie. In een vorige week verschenen advies liet de Raad weten dat de spoedwet „geen inzicht biedt in de werking en de verwachte effecten” qua stikstof. Anders gezegd: helpt dit pakket wel echt?

Otten of PvdA

De kans dat GroenLinks of Forum voor Democratie bereid is de coalitie uit de brand te helpen, is miniem. Het kabinet kan daarom nog twee kanten uit in de zoektocht naar een meerderheid in de senaat. Omdat 50Plus en SGP wél voor de wet stemden in de Tweede Kamer en dat naar verwachting ook in de Eerste Kamer doen, kunnen de drie zetels van de Groep Otten de doorslag geven.

Partijleider Henk Otten wil die mogelijkheid niet uitsluiten, al gaf hij juist deze week nog aan weinig enthousiast te zijn over de stikstofaanpak van Rutte III.

Het alternatief voor het kabinet is om alsnog de PvdA aan boord te krijgen, maar daar zal iets tegenover moeten staan. „Wij hebben niets tegen een juridisch vluggertje”, aldus Moorlag, „maar dan moet het wel effectief zijn.”

Bron:

REACTIE TOEVOEGEN

Klik hier om een reactie te plaatsen