Mario Draghi, redder van de euro en sloper van onze pensioenen

© EPA

Na acht jaar aan het roer van de Europese Centrale Bank zwaait Mario Draghi eind van deze maand af. De Italiaan begon als de held die de euro van de ondergang redde, maar vertrekt als ‘de sloper’ van onze pensioenen en spaartegoeden.

Bij zijn vertrek laat Mario Draghi (72) een verdeelde Europese Centrale Bank (ECB) achter. Vooral zijn laatste daad – het opnieuw starten van het opkoopprogramma van staatsleningen – is omstreden. De noordelijke lidstaten, Nederland en Duitsland voorop, waren tegen. De herstart was wederom slecht nieuws voor spaarders in het algemeen en de Nederlandse pensioenfondsen in het bijzonder. De ultralage rente treft hen in hun portemonnee. De Duitse boulevardkrant Bild beeldde Draghi zelfs af als ‘Graf Draghila’, die het bloed uit de Duitse spaarders zoog. Maar de stem van Nederland en Duitsland werd niet gehoord.

Dat is typisch voor Draghi, zegt Sylvester Eijffinger, hoogleraar monetaire economie aan de universiteit van Tilburg en alles behalve een fan van de Italiaan. Eijffinger kent Draghi vanuit zijn functie bij het expertpanel van het Europees Parlement. ,,Draghi kookte alle besluiten voor met een kleine groep vertrouwelingen bij de ECB”, zegt hij. ,,Vervolgens telde hij de stemmen en als hij zag dat hij een meerderheid had, liet hij stemmen over het voorstel.”

Dat trucje herhaalde hij vaker. Zo kondigde hij in 2014 op de jaarlijkse conferentie van monetaire autoriteiten in het Amerikaanse Jackson Hole aan dat de ECB zou beginnen met het opkopen van staatsleningen, bekend als ‘QE’. Ook dat besluit had hij genomen met een klein clubje vertrouwelingen. De presidenten van de centrale banken van de eurolanden konden er later alleen maar mee instemmen.

Charmant

Dat Draghi er elke keer weer in slaagde voldoende steun te krijgen, heeft twee belangrijke redenen, volgens Eijffinger. ,,Het is een heel slimme man, een echte intellectueel. Daarnaast is hij sociaal intelligent. Hij is charmant, weet mensen voor zich te winnen.”

De afgelopen maanden lijken zijn goede eigenschappen het in rap tempo te hebben afgelegd tegen zijn minder mooie kanten en hoe we het ook wenden of keren, dat werpt toch een schaduw over de indrukwekkende loopbaan van Draghi als president van de ECB. Want dat hij grote verdiensten heeft gehad, staat buiten kijf. Hij toonde daadkracht vanaf de eerste dag dat hij president was.

Binnen een maand na zijn aantreden, had hij de renteverhogingen van zijn voorganger Jean-Claude Trichet al teruggedraaid.

Voortbestaan euro

En met zijn whatever it takes-uitspraak in juni 2012 vestigde hij zijn naam. Verschillende zuidelijke eurolanden, onder andere Italië en Spanje, dreigden financieel kopje onder te gaan vanwege de sterk oplopende rente op hun staatsleningen. En dat bedreigde het voortbestaan van de euro.

De politici van de eurolanden lukte het maar niet om tot een gezamenlijk reddingsplan te komen. Nationale belangen en politieke spelletjes verlamden de Europese Unie tot in haar vezels. Reden voor Draghi om in juni van dat jaar tijdens een toespraak in Londen te zeggen dat de ECB alles zal doen binnen haar mandaat om de euro te redden. ,,En geloof me, dat zal genoeg zijn”, liet hij er op volgen.

,,Met die uitspraak heeft hij zijn plek in de geschiedenisboeken verdiend”, zegt Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, die geldt als één van Draghi’s belangrijkste criticasters. ,,Het was precies de juiste uitspraak op precies het juiste moment. Daar verdient hij alle lof voor.”

,,Hij was inderdaad niet bang voor snelle beslissingen”, zegt Carsten Brzeski, ECB-watcher bij ING. ,,Dat zag je bij zijn whatever it takes-toespraak.” De uitspraak kwam naar verluidt uit de lucht vallen voor andere monetaire autoriteiten. Maar kritiek kwam er niet op. Volgens Brzeski waren vriend en vijand het er over eens dat zonder de toespraak van Draghi de euro wel degelijk ten onder was gegaan in 2012, met alle dramatische gevolgen van dien. Brzeski roemt ook het intellect van Draghi. Samen met zijn daadkracht heeft dat de ECB echt op de kaart gezet. ,,Hij maakte er een volwassen centrale bank van.”

Dat was mede te danken aan het onorthodoxe beleid van Draghi. Waar centrale banken vroeger alleen aan de renteknop konden draaien, ontwikkelde Draghi een heel arsenaal aan wapens, zoals QE en speciale leningen voor banken. Ook durfde de bankpresident het aan om de rente negatief te maken – een maatregel die lang volstrekt ondenkbaar was.

Draghi hield met zijn ongekend ruime monetaire beleid, de ECB pompte in een paar jaar tijd 2600 miljard euro in het financiële systeem, de economie in de eurozone aan de gang. Daarmee kocht hij tijd voor politici om de economie in de eurozone te hervormen en meer concurrerend te maken. Maar tot zijn grote frustratie lieten veel landen dat na.

Het enige dat Draghi al die jaren niet lukte, is het verhogen van de inflatie. Maar dat is een probleem dat in veel delen van de wereld speelt.

Omstreden

De indrukwekkende erfenis van Draghi dreigt nu onder te sneeuwen vanwege de omstreden herstart van het opkoopprogramma. Dat leidde afgelopen maand tot een zelden vertoonde openlijke ruzie tussen de bankpresidenten. Knot bracht een persbericht uit waarin hij vraagtekens zette bij het beleid van de ECB. ,,Draghi vroeg na afloop van de stemming aan de tegenstanders of ze niet anoniem naar de pers wilden lekken dat ze tegen het besluit waren. Maak je geen zorgen had Knot geantwoord, we laten officieel weten dat we tegen zijn”, beschrijft Eijffinger de een na laatste vergadering van Draghi.

Al met al laat Draghi een volwassen centrale bank achter, maar wel een die verdeeld is. Met name de noord-zuidtegenstellingen zijn flink gegroeid de afgelopen jaren. Daar ligt een pittige taak voor zijn opvolger Christine Lagarde.

Reactie toevoegen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *